Donmuş sperma biyoteknolojisinin en önemli avantajlarından biri; boğadan alınan bir ejakulat ile yüzlerce ineğin suni tohumlama yolu ile gebe bırakılabiliyor olmasıdır.

Bu avantaj aslında madalyonun bir yüzüdür. Madalyonun diğer yüzü ise; eğer sperması tüm dünyaya dağıtılan bir boğanın, sperma ile bulaşabilen bir hastalık taşıdığında dünyanın herhangi bir yerindeki birçok ineğe o hastalığı bulaştırabilecek olmasıdır.

İşte bu nedenle uzun süreden beri; dünyanın önde gelen tüm boğa sperması üreticisi firmaları; bu amaçla kullanacakları boğa spermalarında belli periyotlarla virütik (BVD, IBR-IPV, Mavidil), bakteriyolojik (Campylobacteriosis, Brucellosis) ve parazitolojik (vibriosis, trichomonosis) testler yapmaktadırlar.

Bununla beraber genetik biliminin son yıllarda hız kazanan gelişmesi neticesinde, boğada mevcut olan ve fakat genellikle boğa için herhangi bir araz yaratmayan genetik hastalıklar da incelemeye başlamıştır. Çünkü hayvanda herhangi bir araz göstermeyen bu genetik hastalıklar, resesif genlerle taşınırlar.

Bir genetik hastalığın resesif genini taşıyan bir boğa sperması ile aynı resesif geni taşıyan bir inek tohumlanırsa, doğacak yavrunun hasta olma şansı çok yüksek olmaktadır.

BU NEDENLE SPERMASI SUNİ TOHUMAMADA KULLANILACAK BİR BOĞA;

Herhangi bir genetik hastalığın Resesif Genini taşıdığı tespit edilmiş ise, bu genin taşıyıcısı olarak

veya

Herhangi bir Resesif Gen taşımadığı test edilmiş ise de bu geni taşımıyor olarak kodlanırlar.

Test edilen kodlar, genellikle hayvanın pedigrisinde (soy kütüğü) belirtilirken, bazı önemli ve sık görülen hastalıklara ait kodlar payetlere de yazılır.

Bazı Resesif (Çekinik) Gen Kodları:

CV= Complex Vertebral Malformation (CVM) (Kompleks Vertebral Gelişim Bozukluğu): Holstein ırkına özel olan ve 2000 yılında teşhis edilen bu hastalık,Hem Boğanın hem de tohumlanan ineğin bu resesif geni taşıması durumunda,genellikle ölü doğumlar (stillbirth) ile karakterizebir tablo ortaya çıkar. Erken embryonik ölümler ve gelişmemiş fetus atıkları (abort) izlenir. Genellikle gebeliğin 250-285. günleri arasında gerçekleşen abortlarda ise yavruların biçimsiz bir omurgaya, bükük ve çok sert ayak eklemlerine sahip olduğu görülür.

DP= Uridine Mono Fosfat Sentezi Eksikliği (DUMPS): Embriyoların 6-20 haftalık yaşta ölümü ile karakterizedir.

BD=Bulldog (Buldog Dana): Kemiklerin uzaması ve gelişmesi engellenir, dana doğuştan sert ve geniş bir başa sahiptir ve bacakları kısadır. Ölümcül olan hastalık 6-8. aylarda atık ile sonuçlanır. Daha çok Jersey ve Holstein ırklarda görülür.

MF= Mule Foot (Syndactylism, Katır Ayağı): Fonksiyonel parmakların birleşmesi veya ayrılmamasıdır. Holstein ırkına özgüdür.

PG= Prolonged Gestation (Uzamış Gebelik): Yavru büyük ve ölü doğar. Jersey ve Holstein lerde görülen en başta gelen anomalidir.

BL= Bovine Leukocyte Adhesion Deficiency (BLAD) (Sığırda Lökosit Adhezyon Eksikliği): Lökositlerdeki bir protein eksikliğinden kaynaklanan lökositlerin kan damarına penetre olamaması enfeksiyon bölgelerine geçememesi dolayısıyla buzağı normal hafif bir enfeksiyon karşısında ölür. Hem anne hem de baba BLAD’lı ise yavruda BLAD görülme olasılığı 1:4 tür.

PT= Pink Teeth (Pembe Dişli): Bu hayvanlarda kemik ve dişlerin pembe renktedir.

RC= ( Red Hair Color ) Kırmızı Kıllı: Taşıyıcı inek, Siyah-Alaca bir boğa ile tohumlansa bile kırmızı olabilmektedir.

B/R= Siyah/Kırmızı Hayvan

HL= Hairless (Kılsız)

DF= Dwarfism (Cücelik)

IS= Imperfect Skin (Kusurlu Deri): Genellikle ön bacaklardaki epitel yada mukoza tabakalarındaki eksiklikler ile karakterizedir.

SMA / M= Spinal Muscular Atrofi: Brown Swiss (Montofon) ırkında görülür. Buzağıların kas fonksiyonları bozuktur, ayakta duramazlar.

W= Weaver, Progressive Degenerative Myeloencephalopathie (Zik Zak Hastalığı): Brown Swiss (Montofon) ırkında görülür. Buzağı normal doğar. Ancak 6-9 aylıkken hastalık birden belirir ve hayvan 3-4 ay içerisinde ölür.

Yukarıda geniş olarak örnekleri verilen bu genetik hastalıkların hepsinin her boğa için test edilmesi gerçekten çok çok maliyetli bir uygulamadır. Bu nedene bazı genetik hastalıklar, görülme yoğunluğuna bağlı olarak daha sık test edilirler.

Test edilen ve negatif (free) yani boğa tarafından taşınmadığı bulunan genler için o Gen Kodunun başına “T” harfi getirilerek yeni bir kod yazılır. ÖRNEĞİN;

TV= Tested Free of CVM (CVM Olmadığı Test Edilmiş)

TD= Tested Free of Dumps (DUMPS Olmadığı Test Edilmiş)

TM= Tested Free Mule Foot (Katır Ayağı Olmadığı Test Edilmiş)

TL= Tested Free of BLAD (BLAD Olmadığı Test Edilmiş)

TR= Tested Free of Red Hair Color (Kırmızı Kıllı Olmadığı Test Edilmiş)

TM= Tested Free of Spinal Muscular Atrofi (SMA Olmadığı Test Edilmiş)

TW= Tested Free of Weaver (Zik Zak Olmadığı Test Edilmiş)

Yararlanılan Kaynaklar:

1. Ali Daşkın (ed). Sığırcılık İşletmelerinde Reprodüksiyon Yönetimi ve Suni Tohumlama, Aydan Web Ofset-Ankara, 2005.

1. Ak, K., İ.K. İleri ve Ü. Cirit. “Sığırlarda Reprodüksiyon ve Sun’i Tohumlama”, Vetaş Bülten, Sayı 13; 4-37, 2005.

2. Agerholm JS, Bendixen C, Andersen O, Arnbjerg J. “Complex vertebral malformation in holstein calves”, J Vet Diagn Invest. 13(4):283-9, 2001.

3. Yeliz Irmak, Serap Göncü Karakök. “Sığır Yetiştiriciliğinde Boğa Kataloglarının Kullanımı” 3. Ulusal Zootekni Öğrenci Kongresi, K.Maraş, 17-18 Mayıs 2007.